Op een koude Manchesteravond in 2024 stond de stad op z’n kop: Manchester City wint de derby van United met 3-1. Na een spannende eerste helft krijgt City nog net voor rust de kans om met een gelijke stand thee te drinken. Rodri geeft een hoge bal op Foden, die perfect terugkopt naar Haaland. Het lijkt een makkelijke kans, maar in plaats van de bal rustig in het net te schuiven, raakt Haaland de bal helemaal verkeerd. Het schot vliegt de tribune in. Uit de Opta-gegevens blijkt dat dit ‘schot’ een Expected Goals (xG) van 0.90 had. Met andere woorden, de kans dat dit een doelpunt was, was 90%. Maar wat houdt die 0.90 eigenlijk in? In dit artikel leggen we xG tot in detail uit, zodat jij na het lezen net zo goed schoten kunt beoordelen als een doorgewinterde analist.

De letterlijke betekenis van xG is simpel: xG geeft aan hoe groot de kans is dat een schot eindigt in een doelpunt. De xG is een getraind model van alle schoten sinds de implementatie van xG in 2012. Zoals eerder aangegeven is er een schaal van 0.00 tot 1.00. Je kan dit zien als percentages, waarbij een xG van 1.00 eigenlijk 100% een doelpunt moet zijn. Klinkt heel simpel, maar hoe kom je uiteindelijk bij zo’n percentage?

Hoe wordt xG berekend?

De xG-waarde van een schot wordt bepaald door veel verschillende factoren. De belangrijkste zijn schotpositie, hoek van het schot, type schot, soort assist, aantal deelnemende spelers en type situatie.

De schotpositie gaat eigenlijk samen met de hoek van het schot en het type schot. Onder schotpositie verstaan we hoe ver we van het goal afstaan. Hoe dichterbij je staat, hoe (relatief) makkelijker het is om te scoren, hoe hoger de xG zal zijn. In principe is dat op zichzelf alleen een verticale lijn vanaf de doellijn. Daarom wordt de hoek van het schot ook meegerekend. Wesley Sneijder zei altijd dat hij zijn specialiteit, een vrije trap vanaf 20 meter, het liefst in een hoek van het 16-metergebied neemt. Zo kan hij door middel van curve de bal plaatsen in de correcte hoek. Zo gaat het ook bij de hoek van het schot. Schiet je vanaf de zijlijn, dan zal de xG veel minder hoog zijn dan een schot vanaf loodrecht op de penaltystip. Het type schot is hierin ook belangrijk. Met je schoen schiet je harder en gerichter dan met je hoofd, daarom zullen kopballen resulteren in een lagere xG dan een lekkere wreeftrap.

Daarnaast wordt er dus ook gekeken naar factoren die niks te maken hebben met de speler die een schot lost. Het soort assist op degene is ook belangrijk. Krijgt de speler die een schot neemt een loepzuivere grondpass, of is het een bal die is teruggekopt en ook een stuit ervaart. Het aantal verdedigers speelt ook mee. Een bal die geschoten wordt zonder keeper of verdediger in de weg heeft een hogere xG dan een bal die geschoten wordt met een hele 5-mansverdediging ervoor. Tot slot is er de type situatie. Is er een corner, een vrije trap of een penalty? Een penalty heeft als enige een vast xG van 0.79. Het meet de afstand (16 meter), hoek van het schot (loodrecht) en type schot (stilstaande bal schieten met de voet). Dit geeft ook een mooi vergelijkingskader. Een schot waarvan eigenlijk wordt verwacht dat hij gemaakt wordt, een penalty, heeft (slechts) een xG van 0.79. Een hoge xG is dus niet heel makkelijk te halen.

Computers doen al het werk

Hierboven is xG heel simpel uitgelegd. Er komt namelijk een hele formule bij kijken, die door middel van computers wordt berekend. Computers kunnen in milliseconden de volgende calculatie doen:

1. Variabelen taggen aan een schot. Denk aan wat er net gezegd is
   • Afstand tot goal
   • Hoek van schot
   • Type schot
2. Hypothetische coëfficiënten gebruiken via machine learning-algoritmes
   • Computers kijken naar historische data van soortgelijke schoten en situaties
3. De waarden in een vergelijking stoppen
   • Door wiskundige vergelijkingen te gebruiken, zoals logistic regression
4. Logistic regression omzetten tot kansberekening
   • Het nummer dat hieruit voorkomt zal op de xG-schaal van 0.00 tot 1.00 een percentage geven. Een xG van 0.35 is dus een 35% kans op scoren.

Hoezo is xG een belangrijke statistiek?

Waarom gebruiken we xG nu zoveel? Omdat het ons helpt te begrijpen hoe goed een team of speler presteert, los van het daadwerkelijke aantal doelpunten. Als een team veel kansen creëert, maar te weinig doelpunten maakt, kan de xG van dat team veel hoger zijn dan het werkelijke aantal doelpunten. Dit betekent vaak dat het team slechts pech heeft of dat de afwerking niet op het juiste niveau is.

Stel je voor dat een speler een xG van 0.90 heeft bij een schot, maar hij mist. Je zou kunnen zeggen dat hij gewoon een slechte dag had, maar de statistiek toont aan dat dit een kans is die hij meestal moet maken. Dit maakt xG een geweldige manier om de kwaliteit van spelers en teams te beoordelen.

Neem bijvoorbeeld Manchester City: vorig seizoen hadden ze een xG van 89 voor het seizoen, terwijl ze 96 goals maakten. Dit betekent dat City, zoals je zou verwachten, een team is dat heel veel kansen creëert en over het algemeen de kwaliteit heeft om deze kansen te benutten. Aan de andere kant had Sheffield United, de nummer 20 van de Premier League, een xG van 41 maar scoorden ze slechts 35 goals. Dit toont aan dat Sheffield minder kansen creëerde en ook moeite had om de kansen die ze hadden om te zetten in doelpunten. Kortom, een team als City heeft veel meer kwaliteit om kansen te creëren en af te maken.

Hoe verandert onze kijk op voetbal?

Met xG kan je dus veel dieper kijken dan alleen de doelpunten. Het laat zien hoe goed teams en spelers zijn in het creëren van kansen en hoe efficiënt ze zijn in het afmaken daarvan. Het helpt ons om niet alleen naar de score te kijken, maar ook naar de kwaliteit van het spel. xG blijft slechts een statistiek; de kijker kan zelf bepalen wat hij ermee doet. Net als alle statistieken vormen ze samen een geheel. Hoe u thuis voetbal kijkt, hoeft dus niet te veranderen. Probeer bij de volgende (zeldzame) afzwaaier van Haaland maar eens de xG te voorspellen. Dan heeft u ook wat te doen in de rust in plaats van te kijken naar reclames!